Leerhuis van de kerkvaders

Lesprogramma

De cursussen van het Leerhuis lopen over vijf lesjaren van telkens negen lesdagen. Het pakket is onderverdeeld in drie modules:

Module I - Van de 1ste tot de 11de eeuw

De cursusjaren 1 en 2 beogen een 'chronologische' verkenning van de kerkvadertijd met aandacht voor de grote figuren en hun bijdrage tot de opbouw van de Kerk. Hoewel we uitgebreid aandacht hebben voor de inhoud van de vaderteksten, volgen we daarbij vooral een historische lijn die loopt van de 1ste tot de 11de eeuw.

Module II - De Vaders over de grote thema's van de christelijke leer en het spirituele leven

Een meer 'catechetische' insteek wordt gevolgd in de cursusjaren 3 en 4. Nu worden Vaderteksten verkend vanuit een aantal grote thema's. We volgen deze keer een heilshistorische lijn: hoe laat God zich kennen? Hoe worden wij herboren en voltooid? Welke toekomst is er voor deze wereld?

Module III - De Vaders als grondleggers en vormgevers van het liturgische leven

In het vijfde cursusjaar doorlopen we het liturgisch jaar met de Kerkvaders. Zij liggen aan de grondslag van de liturgie zoals wij die vandaag in het Oosten en het Westen vieren. De liturgie - met de jaarcyclus van feesten, sterke tijden en gedachtenissen - en de sacramenten zijn tegelijk bron en voltooiing van het christelijke leven in de Kerk.

Gedetailleerd programma

  • Module I, jaar 1
    2021 - 2022
  • Module I, jaar 2
    2022 - 2023
  • Module II, jaar 1
    2023 - 2024
  • Module II, jaar 2
    2024 - 2025
  • Module III
    2025 - 2026

Van de eerste tot de 11de eeuw

Deel I. De Pre-Niceense Vaders (de eerste drie eeuwen)

Lesdag 1
Gent: 24 of 25 september 2021
Wat na de apostelen? – De oudste christelijke geschriften
Pieter Van Petegem
Lesdag 2
Gent: 29 of 30 oktober 2021
Kerk vormen in de schaduw van de vervolgingen – De vroege Latijnse Vaders
p. Kris De Brabander
Lesdag 3
Gent: 26 of 27 november 2021
De eigenheid van het geloof ver(ant)woord – De vroege Griekse Vaders
Dieter Van Belle
Lesdag 4
Gent: 17 of 18 december 2021
Geloof en rede – Origenes, Augustinus en de filosofie
Joris Van Ael en Piet Raes
Lesdag 5
Gent: 28 of 29 januari 2022
De aantrekkingskracht van de woestijn – Ascetische stromingen, Antonius en Pachomius
Joris Van Ael

Deel II. De Post-Niceense Vaders (de vierde eeuw)

Lesdag 6
Gent: 25 of 26 februari 2022
Vader, Zoon en Geest – Spanningen rond het statuut van de Zoon en van de Geest
Lode Aerts
Lesdag 7
Gent: 25 of 26 maart 2022
Geloofsonderricht voor nieuwe christenen – De grote catecheten van de 4de eeuw
Stijn Van den Bossche
Lesdag 8
Gent: 22 of 23 april 2022
De woestijn gaat bloeien – De radicale beleving van het evangelie bij de woestijnvaders
Joris Van Ael en Dieter Van Belle
Lesdag 9
Gent: 20 of 21 mei 2022
De inbreng van de Kerk uit het Oosten – De Syrische Vaders
Kees den Biesen

Van de eerste tot de 11de eeuw

Deel I. Het Christusmysterie in het geding

Lesdag 1
Gent: 23 of 24 september 2022
Wie is Jezus? – De grote concilies over de persoon van Christus
V. Dominique Verbeke en Joris Van Ael
Lesdag 2
Gent: 21 of 22 oktober 2022
Een herder voor zijn kudde – Augustinus, bisschop van Hippo
p. Kris De Brabander
Lesdag 3
Gent: 25 of 26 november 2022
Twee grote figuren uit het Oosten – Ps.-Dionysius de Areopagiet en Maximus de Belijder
Joris Van Ael

Deel II. Het monastieke leven: eenheid en differentiatie

Lesdag 4
Gent: 16 of 17 december 2022
Monniken in het Westen – Benedictus van Nursia, zijn Regel en zijn charisma
zr. Hannah van Quakebeke
Lesdag 5
Gent: 27 of 28 januari 2023
Monniken in het Oosten – Monastiek leven aan de Sinaï, in Palestina en op de Athos
V. Dominique Verbeke en Joris Van Ael
Lesdag 6
Gent: 24 of 25 februari 2023
Monniken in Syrië – Isaac van Ninive, Johannes van Dalyatha en Jozef Hazzaya
p. Benoît Standaert

Deel III. Eindpunt en nawerking van de patristische tijd

Lesdag 7
Gent: 24 of 25 maart 2023
Kan men een beeld maken van Christus? – Iconenstrijd en beeldenleer in Oost en West
Joris Van Ael
Lesdag 8
Gent: 21 of 22 april 2023
Doorwerking van de patristiek (I) – Verderzetting tijdens de Westerse middeleeuwen
p. Rob Faesen
Lesdag 9
Gent: 19 of 20 mei 2023
Doorwerking van de patristiek (II) – Grote figuren in Byzantium
Joris Van Ael

De eerste eeuwen die de menswording inluiden

Lesdag 1 Zwijgen en spreken over God
(Joris Van Ael)
Lesdag 2 Oude en nieuwe kerkvaders over het mysterie van de drie-ene God
(p. Bernard Pottier s.J. en Zr. Hildegard Koetsveld osb)
Lesdag 3 God ontmoeten in zijn schepping met Ireneüs, Efrem en Maximus Confessor
(Dieter Van Belle en Joris Van Ael)
Lesdag 4 De Schrift lezen met Ireneüs en Origenes
(Dieter Van Belle en Pieter Van Petegem)
Lesdag 5 De Schrift lezen met Efrem en de Syrische Vaders
(Kees den Biesen)
Lesdag 6 De Schrift lezen met Ambrosius en Augustinus
(p. Kris De Brabander o. praem)
Lesdag 7 Vandaag de Schrift lezen in het spoor van de kerkvaders
(p. Bernard Pottier s.J., Dom Manu Van Hecke o.c.s.o.)
Lesdag 8 De menswording van het Woord
(Joris Van Ael)
Lesdag 9 Excursie naar de abdij van de heilige Kruisverheffing in Chevetogne.

De mens op weg naar zijn voltooiing

Lesdag 1 De mens en zijn roeping
(Joris Van Ael)
Lesdag 2 De mens verwijdert zich
  1. De 'acht gedachten’ vanuit Johannes Cassianus (Zr. Rebekka, priorin van Klaarlad, Bocholt)
  2. Het verhaal van de mens vanuit Genesis 1-11 (Dirk Boone)
Lesdag 3 Het mysterie van de Kerk
(p. Kris De Brabander o. praem.)
Lesdag 4 De Moeder Gods, beeld van de Kerk
  1. Belicht vanuit de liturgie (Judith Hermans)
  2. Belicht vanuit de iconografie (Joris Van Ael)
Lesdag 5 Doopsel en bekering
  1. Het catechumenaat in de jonge Kerk en vandaag (Gent: Joris Polfliet / Egmond: Joris Van Ael)
  2. Mystagogie van het doopsel (Joris Van Ael)
Lesdag 6 Inspanning of genade?
  1. Een worsteling in het Westen (Dieter Van Belle)
  2. Een verzoening in het Oosten (Joris Van Ael)
Lesdag 7 Het gebed in de opgang van de christen
  1. Het gebed van de Kerk (p. Rob Faesen s.J.)
  2. Het gebed van het hart (Dirk Boone)
Lesdag 8 De voltooiing van mens en schepping (I)
  1. Verbeeld in de eucharistie (Stijn Van den Bossche)
  2. Beleefd in de mystieke eenheid (p. Rob Faesen s.J.)
Lesdag 9 De voltooiing van mens en schepping (II)
  1. Beelden van voltooiing in de Schrift (Pieter Van Petegem)
  2. Beelden van voltooiing in de iconografie (Joris Van Ael)

Het liturgisch jaar met de kerkvaders

Voor de vaders was het evident dat het theologisch en spiritueel discours uitmondde in de eredienst, als de plaats waar leer en innerlijkheid tot volle bloei komen en hun diepste bezegeling ontvangen, in een beweging van gebed waaraan de hele Kerk participeert. De Vaders zijn daarom niet alleen de grondleggers en vormgevers van de liturgie, ze hebben de gelovigen er ook in binnengeleid door hun aanmoedigingen, traktaten en homilieën.
Het gelovige leven – alle vormen waarin het wordt vertolkt – dient opgenomen te worden in het universele dankende antwoord van de Kerk aan haar Heer: de liturgie.

Deel I. Het levende weefwerk van de liturgie

Vanaf de eerste eeuwen heeft de liefde van God, in Christus aan de mens bewezen, een biddend en liturgisch antwoord ontlokt. Aanvankelijk nog sterk afhankelijk van de Joodse eredienst begon de christelijke liturgie zich er steeds meer van te onderscheiden. Toen de grote massa’s het christendom vervoegden werd een meer coherente en typisch christelijke eredienst geconstitueerd. Het geheel groeide uit tot een gemeenschappelijke celebratie, geritmeerd door de hoogtepunten in de dag, de week en het jaar. De liturgie van de Kerk is de schatkamer van haar spirituele leven, in woord, vorm, beeld en gebaar uitgedrukt in een steeds herhaald vieren, met als hoogtepunt de Eucharistische samenkomst van de zondag, het eerste en oudste paasfeest.

Lesdag 1 De liturgie als inwijding in het mysterie: haar fundamenten en karakteristieken
Joris Van Ael
Lesdag 2 De liturgie als bouwwerk. Haar organisatie en krachtlijnen
Joris Polfliet

Deel II. Het liturgisch jaar met de kerkvaders

Het liturgisch jaar legt in een brede waaier van sterke tijden en feesten de rijkdom van het christelijk geloof open. De gelovigen krijgen op deze wijze, al biddend, vierend en verbeeldend, deel aan het Christusmysterie dat met de tijden en feesten mee, zich ontvouwt in een zinvolle, pedagogische orde. Op deze wijze wordt de gelovige gemeenschap ingewijd. De Vaders hebben door hun commentaren, homilieën en gebeden niet weinig bijgedragen tot de rijkdom en inzichtelijkheid van de liturgie. Ze hebben vooral door hun woord het diepe geheim van elke celebratie in het licht gesteld: de ontmoeting met God die door de mysteries van Christus’ leven, sterven en verrijzen binnen ons bereik wordt gesteld.

Lesdag 3 De Advent met de Kerkvaders
Pieter Van Petegem
Lesdag 4 Kerstmis met de Kerkvaders
Kris De Brabander
Lesdag 5 De Kersttijd met de Kerkvaders
Christophe Monsieur
Lesdag 6 De Veertigdagentijd met de Kerkvaders
Dieter Van Belle
Lesdag 7 De Goede Week met de Kerkvaders
Joris Geldhof
Lesdag 8 De Paastijd met de Kerkvaders
Zr. Hildegard Koetsveld
Lesdag 9 De feesten van Transfiguratie en Kruisverheffing
Joris Van Ael